Στη Σουηδία, ο όρος Fika έχει μέσα του κάτι που προκαλεί ευχάριστα συναισθήματα. Κάπου ανάμεσα στη δουλειά, στην καθημερινότητα και στο βραδινό δείπνο, υπάρχει μια μικρή ιεροτελεστία που οι Σουηδοί δεν διαπραγματεύονται: Και το όνομα αυτής …..fika.
Αν κάποιος σας πει ότι το fika είναι απλώς ένας καφές με ένα cinnamon bun, μάλλον δεν έχει καταλάβει ακόμη τη Σουηδία.
Γιατί το fika δεν είναι ένα ρόφημα. Δεν είναι ένα γλυκό. Δεν είναι καν ένα απλό coffee break.
Είναι μια παύση από τη ρουτίνα, τη δουλειά, από ό,τι κάνεις για να επιστρέψεις σε αυτά λίγο αργότερα, νιώθοντας, φυσικά, καλύτερα.
Η λέξη fika χρησιμοποιείται στα σουηδικά και ως ουσιαστικό και ως ρήμα. Μπορείς να «κάνεις fika», να προσκαλέσεις κάποιον για fika ή απλώς να πεις ότι «πάμε για fika». Και το ενδιαφέρον είναι ότι δεν υπάρχει μία ακριβής ελληνική λέξη που να αποδίδει όλο το νόημά της. Είναι ταυτόχρονα διάλειμμα, συνάντηση, καφές, γλυκό, συζήτηση και – κυρίως – χρόνος που αποφασίζεις να αφιερώσεις στον εαυτό σου και στους άλλους.
Από το kaffe στο fika
Η ιστορία του fika είναι στενά δεμένη με την ιστορία του καφέ στη Σουηδία.
Ο καφές έφτασε στη χώρα τον 18ο αιώνα και σταδιακά απέκτησε τεράστια δημοτικότητα. Η ίδια η λέξη «fika» πιστεύεται ότι προέρχεται από αντιστροφή των συλλαβών της παλαιότερης σουηδικής λέξης «kaffi», μιας παλιάς μορφής της λέξης kaffe – καφές.
Στα τέλη του 19ου αιώνα εμφανίζονται οι πρώτες πατισερί και αναπτύσσεται η σουηδική κουλτούρα του café. Παράλληλα, στα σπίτια δημιουργείται το kafferep, μια κοινωνική συγκέντρωση γύρω από τον καφέ, όπου τα γλυκά είχαν πρωταγωνιστικό ρόλο.
Μάλιστα, το παραδοσιακό kafferep συνδέθηκε με την περίφημη σουηδική εμμονή με τα «επτά είδη μπισκότων» – sju sorters kakor. Ούτε έξι, ούτε οκτώ: επτά. Λιγότερα θεωρούνταν τσιγκουνιά, περισσότερα υπερβολή!
Κάπως έτσι ο καφές έπαψε να είναι απλώς ένα ρόφημα και έγινε αφορμή για κοινωνική συνεύρεση.
Και η παράδοση αυτή εξελίχθηκε στο σύγχρονο fika.
Το απογευματινό fika
Το fika μπορεί να γίνει οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας. Δεν είναι απαραίτητα πρωινό και δεν είναι αποκλειστικά απογευματινό.
Ωστόσο, το απογευματινό fika, συνήθως γύρω στις 3 το απόγευμα, έχει γίνει σχεδόν θεσμός σε πολλούς χώρους εργασίας. Σε αρκετούς σουηδικούς εργασιακούς χώρους υπάρχουν ακόμη και δύο fika breaks την ημέρα – ένα το πρωί και ένα το απόγευμα.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά της σουηδικής κουλτούρας.
Την ώρα του fika δεν είναι απαραίτητο να συζητήσεις για δουλειά. Αντιθέτως, η αξία του βρίσκεται ακριβώς στο ότι σταματάς να δουλεύεις.
Σηκώνεσαι από το γραφείο, αφήνεις για λίγο την οθόνη, κάθεσαι με τους συναδέλφους σου και πίνεις έναν καφέ. Μιλάς. Γελάς. Κοιτάζεις τον άνθρωπο απέναντί σου και όχι την οθόνη του κινητού σου.
Το fika λειτουργεί έτσι και ως ένας άτυπος κοινωνικός μηχανισμός: φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά, δημιουργεί σχέσεις και προσφέρει έναν χώρο επικοινωνίας μέσα στην καθημερινότητα.
Και τι τρώμε στο fika;
Εδώ αρχίζει το γαστρονομικό ενδιαφέρον.
Ο καφές είναι απαραίτητος, αλλά το συνοδευτικό είναι σχεδόν εξίσου σημαντικό.
Στην κορυφή βρίσκεται το kanelbulle, το σουηδικό cinnamon bun, αρωματισμένο όχι μόνο με κανέλα αλλά συχνά και με κάρδαμο. Είναι ίσως το απόλυτο σύμβολο του fika και ένα από τα πιο αγαπημένα σουηδικά αρτοσκευάσματα.
Υπάρχουν όμως και μπισκότα, κέικ, μικρά γλυκά ψωμάκια, σοκολατένιες λιχουδιές και κάθε λογής fikabröd – η γενική ονομασία για τα αρτοσκευάσματα που συνοδεύουν το fika.
Και εδώ η σουηδική παράδοση αποκαλύπτει κάτι πολύ ενδιαφέρον: η γαστρονομική απόλαυση δεν χρειάζεται να είναι περίπλοκη για να αποκτήσει πολιτιστική αξία.
Ένα ζεστό cinnamon bun, ένας καλός καφές και ένας φίλος απέναντι αρκούν.
Περισσότερο από καφές
Το fika μπορεί να γίνει σε ένα ιστορικό café της Στοκχόλμης, σε ένα σύγχρονο bakery, σε ένα γραφείο, στο σπίτι ή ακόμη και μέσα στη φύση. Η σουηδική σχέση με το fika είναι τόσο βαθιά ώστε μπορεί να αποτελέσει ακόμη και μέρος μιας πεζοπορίας ή μιας εκδρομής.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο όμορφο στοιχείο του.Δεν χρειάζεσαι ειδική περίσταση για fika. Δεν χρειάζεσαι γενέθλια. Δεν χρειάζεσαι γιορτή. Δεν χρειάζεσαι κράτηση σε εστιατόριο.
Χρειάζεσαι μόνο χρόνο.
Χρόνο για να καθίσεις.
Χρόνο για να μιλήσεις.
Χρόνο για να απολαύσεις.
Σε μια εποχή όπου η ταχύτητα έχει γίνει σχεδόν τρόπος ζωής, το fika μοιάζει με μια μικρή πράξη αντίστασης. Οι Σουηδοί μάς θυμίζουν ότι το διάλειμμα δεν είναι χάσιμο χρόνου. Είναι μέρος της ζωής.
Και γι’ αυτό το fika δεν είναι απλώς μια σουηδική γαστρονομική συνήθεια.
Είναι μια φιλοσοφία καθημερινότητας.
Ένας τρόπος να λες στον εαυτό σου: σταμάτα για λίγο.
Πιες τον καφέ σου.
Φάε το kanelbulle σου.
Κοίτα τον άνθρωπο απέναντί σου.
Και άσε τον κόσμο να περιμένει πέντε λεπτά.
Γιατί ίσως τελικά αυτή να είναι η πραγματική πολυτέλεια του fika:
Όχι το τι τρως και τι πίνεις, αλλά ο χρόνος που επιλέγεις να μη βιάζεσαι.
