“Παραπάχυνε» η παιδική παχυσαρκία στην Κύπρο. Για τη σιωπηλή κρίση που μεγαλώνει μιλά στη Fine & Dine η διατροφολόγος Νεφέλη Γεωργίου

Η παιδική παχυσαρκία αποτελεί ένα από τα πιο ανησυχητικά ζητήματα δημόσιας υγείας στην Κύπρο, με τα ποσοστά να καταγράφουν συνεχή αύξηση και να κατατάσσουν τη χώρα στις πρώτες θέσεις στην Ευρώπη. Σύμφωνα με πρόσφατα δεδομένα, έως και το 42% των παιδιών ηλικίας 6-10 ετών παρουσιάζουν παχυσαρκία, γεγονός που δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για τη μελλοντική τους υγεία. Με φόντο αυτή την πραγματικότητα, απευθυνόμαστε στη διατροφολόγο Νεφέλη Γεωργίου για να φωτίσει τις πτυχές του φαινομένου.

1. Πώς ερμηνεύετε την ανησυχητική αύξηση της παιδικής παχυσαρκίας στην Κύπρο τα τελευταία χρόνια; Ποιοι είναι οι βασικοί παράγοντες που συμβάλλουν στο υψηλό ποσοστό παχυσαρκίας στα παιδιά ηλικίας 6-10 ετών;

Η παιδική παχυσαρκία στην Κύπρο παραμένει σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα και αποτελεί σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας. Δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα ούτε απλώς στην «έλλειψη θέλησης» του παιδιού. Είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης διατροφικών, οικογενειακών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.

Η συχνή κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και ζαχαρούχων ροφημάτων, η μειωμένη φυσική δραστηριότητα, οι πολλές ώρες μπροστά σε οθόνες και ο ανεπαρκής ύπνος δημιουργούν ένα περιβάλλον που ευνοεί την αύξηση του σωματικού βάρους. Παράλληλα, παρόλο που η Κύπρος είναι μεσογειακή χώρα, αρκετά παιδιά έχουν απομακρυνθεί από το παραδοσιακό μεσογειακό πρότυπο διατροφής.

Ως διαιτολόγος, θεωρώ ότι σημαντικό ρόλο παίζει και η καθημερινότητα της οικογένειας: η έλλειψη χρόνου, τα ακανόνιστα γεύματα και η χρήση του φαγητού ως επιβράβευσης ή παρηγοριάς επηρεάζουν τη σχέση του παιδιού με την τροφή. Η λύση, όμως, δεν είναι οι αυστηρές δίαιτες ή τα σχόλια για το βάρος. Χρειάζεται οικογενειοκεντρική προσέγγιση, σωστή εκπαίδευση και ένα υποστηρικτικό περιβάλλον που προάγει υγιεινές συνήθειες χωρίς ενοχές και στιγματισμό.

2. Πόσο σημαντικό ρόλο παίζει το οικογενειακό περιβάλλον και οι διατροφικές συνήθειες των γονιών στη διαμόρφωση των παιδιών;

Το οικογενειακό περιβάλλον είναι ίσως ο σημαντικότερος παράγοντας στη διαμόρφωση των διατροφικών συνηθειών ενός παιδιού. Τα παιδιά δεν μαθαίνουν μόνο από όσα τους λέμε, αλλά κυρίως από όσα βλέπουν καθημερινά. Οι γονείς αποτελούν το βασικό πρότυπο συμπεριφοράς, επηρεάζοντας τις διατροφικές επιλογές, τη στάση απέναντι στο φαγητό και τη φυσική δραστηριότητα.

Όταν στο σπίτι υπάρχουν τακτικά οικογενειακά γεύματα, ποικιλία θρεπτικών τροφίμων και οι γονείς καταναλώνουν οι ίδιοι φρούτα, λαχανικά και ισορροπημένα γεύματα, τα παιδιά είναι πολύ πιο πιθανό να υιοθετήσουν αυτές τις συνήθειες. Αντίθετα, η συχνή κατανάλωση πρόχειρου φαγητού, τα γεύματα μπροστά στην τηλεόραση ή η χρήση του φαγητού ως επιβράβευσης ή παρηγοριάς μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά τη σχέση του παιδιού με την τροφή.

Ως διαιτολόγος, θεωρώ ότι είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως δεν χρειάζονται «τέλειοι» γονείς. Οι μικρές, σταθερές αλλαγές που γίνονται από όλη την οικογένεια έχουν πολύ μεγαλύτερη επίδραση από τις αυστηρές απαγορεύσεις ή τις δίαιτες που στοχεύουν μόνο το παιδί. Άλλωστε, όταν αλλάζει το οικογενειακό περιβάλλον, αυξάνονται σημαντικά και οι πιθανότητες το παιδί να διατηρήσει υγιεινές συνήθειες και στην ενήλικη ζωή.

3. Ποιες είναι οι πιο σοβαρές επιπτώσεις της παιδικής παχυσαρκίας στη σωματική και ψυχική υγεία;

Οι επιπτώσεις της παιδικής παχυσαρκίας δεν περιορίζονται μόνο στην αύξηση του σωματικού βάρους. Από μικρή ηλικία μπορεί να αυξηθεί ο κίνδυνος εμφάνισης υπέρτασης, δυσλιπιδαιμίας, αντίστασης στην ινσουλίνη και σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, ενώ συχνότερα παρατηρούνται λιπώδης νόσος του ήπατος, προβλήματα στις αρθρώσεις και διαταραχές του ύπνου. Επιπλέον, παιδιά με παχυσαρκία έχουν αυξημένες πιθανότητες να διατηρήσουν την παχυσαρκία και στην ενήλικη ζωή, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα και άλλες χρόνιες παθήσεις.

Εξίσου σημαντικές είναι και οι επιπτώσεις στην ψυχική υγεία. Πολλά παιδιά βιώνουν κοινωνικό στιγματισμό, εκφοβισμό (bullying), χαμηλή αυτοεκτίμηση, άγχος και καταθλιπτικά συμπτώματα. Ως διαιτολόγος, θεωρώ ότι η ψυχολογική επιβάρυνση είναι συχνά εξίσου σημαντική με τη σωματική. Για αυτόν τον λόγο, η αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας πρέπει να εστιάζει στη συνολική υγεία και ευεξία του παιδιού και όχι αποκλειστικά στον αριθμό που δείχνει η ζυγαριά.

4. Υπάρχει επαρκής ενημέρωση και εκπαίδευση στα σχολεία της Κύπρου γύρω από τη σωστή διατροφή και την άσκηση;

Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σημαντικά βήματα στα σχολεία της Κύπρου μέσα από εκπαιδευτικά προγράμματα και δράσεις προαγωγής της υγείας. Ωστόσο, κατά τη γνώμη μου, υπάρχει ακόμη σημαντικό περιθώριο βελτίωσης. Η διατροφική εκπαίδευση και η προώθηση της φυσικής δραστηριότητας θα πρέπει να αποτελούν σταθερό και ουσιαστικό μέρος της σχολικής ζωής και όχι μεμονωμένες δράσεις.

Ως διαιτολόγος, πιστεύω ότι τα παιδιά χρειάζονται πρακτική εκπαίδευση: να μάθουν πώς να επιλέγουν ισορροπημένα γεύματα, να κατανοούν τις διατροφικές πληροφορίες και να αναπτύσσουν μια υγιή σχέση με το φαγητό, χωρίς ενοχές και φόβο. Παράλληλα, η φυσική δραστηριότητα πρέπει να ενθαρρύνεται καθημερινά, όχι μόνο μέσα από το μάθημα της Φυσικής Αγωγής αλλά και ως μέρος της καθημερινής ζωής.

Το σχολείο μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο, όμως τα καλύτερα αποτελέσματα επιτυγχάνονται όταν σχολείο, οικογένεια και επαγγελματίες υγείας συνεργάζονται με κοινό στόχο την υγεία και την ευημερία των παιδιών.

5. Πώς αξιολογείτε τις υφιστάμενες υποδομές άθλησης και τις ευκαιρίες φυσικής δραστηριότητας για τα παιδιά στη χώρα μας;

Η Κύπρος διαθέτει αρκετές αθλητικές εγκαταστάσεις και οργανωμένες δραστηριότητες για τα παιδιά, όμως η πρόσβαση σε αυτές δεν είναι πάντα εύκολη ή ισότιμη για όλες τις οικογένειες. Παράλληλα, η καθημερινή φυσική δραστηριότητα συχνά περιορίζεται από τον σύγχρονο τρόπο ζωής, τις πολλές ώρες μπροστά στις οθόνες, τις αυξημένες σχολικές υποχρεώσεις και την εξάρτηση από το αυτοκίνητο για τις μετακινήσεις.

Ως διαιτολόγος, πιστεύω ότι η άσκηση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως οργανωμένο άθλημα. Τα παιδιά χρειάζονται περισσότερες ευκαιρίες για αυθόρμητο παιχνίδι, περπάτημα, ποδήλατο και κίνηση στην καθημερινότητά τους. Για να γίνει αυτό, απαιτούνται ασφαλείς δημόσιοι χώροι, κατάλληλες υποδομές και δράσεις που θα κάνουν τη φυσική δραστηριότητα εύκολη, ευχάριστη και προσβάσιμη για όλα τα παιδιά, ανεξάρτητα από την περιοχή ή την οικονομική κατάσταση της οικογένειάς τους.

6. Ποιος είναι ο ρόλος της πολιτείας στην πρόληψη και αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας; Υπάρχει ανάγκη για μια εθνική στρατηγική;

Η παιδική παχυσαρκία αποτελεί ζήτημα δημόσιας υγείας και δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο από την οικογένεια ή τον επαγγελματία υγείας. Η πολιτεία έχει καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος που διευκολύνει τις υγιεινές επιλογές, μέσα από πολιτικές που προάγουν τη σωστή διατροφή, τη φυσική δραστηριότητα και την έγκαιρη πρόληψη.

Κατά τη γνώμη μου, υπάρχει ανάγκη για μια ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική με μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει διατροφική εκπαίδευση στα σχολεία, ενίσχυση των προγραμμάτων φυσικής δραστηριότητας, βελτίωση των σχολικών κυλικείων, ενημέρωση των γονέων και εύκολη πρόσβαση των οικογενειών σε υπηρεσίες πρόληψης και υποστήριξης. Η συνεργασία των Υπουργείων Υγείας και Παιδείας, των επαγγελματιών υγείας και της τοπικής αυτοδιοίκησης είναι απαραίτητη ώστε η πρόληψη να γίνεται οργανωμένα και με συνέχεια.

Η αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας απαιτεί συλλογική προσπάθεια. Όσο πιο νωρίς επενδύσουμε στην πρόληψη, τόσο μεγαλύτερο θα είναι το όφελος για την υγεία των παιδιών και της κοινωνίας συνολικά.

7. Πόσο σημαντική είναι η έγκαιρη παρέμβαση και σε ποια ηλικία θα πρέπει να ξεκινά η πρόληψη;

Η πρόληψη της παιδικής παχυσαρκίας πρέπει να ξεκινά από τα πρώτα χρόνια της ζωής, ακόμη και από την εγκυμοσύνη, με την υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών από όλη την οικογένεια. Οι διατροφικές και συμπεριφορικές συνήθειες διαμορφώνονται σε μεγάλο βαθμό κατά την προσχολική ηλικία, γι’ αυτό η έγκαιρη παρέμβαση είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Ως διαιτολόγος, πιστεύω ότι δεν χρειάζεται να περιμένουμε μέχρι το παιδί να αποκτήσει αυξημένο βάρος για να δράσουμε. Η πρόληψη αφορά την εκπαίδευση των γονέων, την ισορροπημένη διατροφή, την καθημερινή φυσική δραστηριότητα, τον επαρκή ύπνο και την ανάπτυξη μιας υγιούς σχέσης με το φαγητό. Όταν οι υγιεινές συνήθειες καλλιεργούνται από νωρίς, είναι πολύ πιο πιθανό να διατηρηθούν και στην ενήλικη ζωή, μειώνοντας σημαντικά τον κίνδυνο παχυσαρκίας και άλλων χρόνιων νοσημάτων.

8. Ποιες πρακτικές συμβουλές θα δίνατε σε γονείς που ανησυχούν για το βάρος και την υγεία των παιδιών τους;

Η σημαντικότερη συμβουλή που θα έδινα στους γονείς είναι να επικεντρωθούν στην υγεία και όχι στον αριθμό της ζυγαριάς. Αποφύγετε τις αυστηρές δίαιτες, τις απαγορεύσεις και τα αρνητικά σχόλια για το βάρος ή το σώμα του παιδιού, καθώς μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά την αυτοεκτίμηση και τη σχέση του με το φαγητό.

Αντίθετα, δώστε το καλό παράδειγμα μέσα από τις δικές σας συνήθειες. Προσφέρετε ισορροπημένα γεύματα, ενθαρρύνετε την καθημερινή κίνηση, περιορίστε τον χρόνο μπροστά στις οθόνες και δημιουργήστε ευκαιρίες για κοινά οικογενειακά γεύματα. Οι μικρές αλλαγές που εφαρμόζει όλη η οικογένεια είναι πολύ πιο αποτελεσματικές από τις αλλαγές που στοχεύουν μόνο το παιδί.

Εάν υπάρχει ανησυχία για την ανάπτυξη ή το βάρος του παιδιού, είναι σημαντικό να αναζητηθεί έγκαιρα η καθοδήγηση από παιδίατρο και διαιτολόγο. Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να προλάβει μελλοντικά προβλήματα, ενώ βοηθά το παιδί να αναπτύξει υγιεινές συνήθειες που θα το συνοδεύουν σε όλη του τη ζωή.

9. Πώς μπορεί να ενισχυθεί η επιστροφή στη μεσογειακή διατροφή ως εργαλείο πρόληψης;

Η επιστροφή στη μεσογειακή διατροφή μπορεί να αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία πρόληψης της παιδικής παχυσαρκίας. Πρόκειται για ένα διατροφικό πρότυπο που βασίζεται στην κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, οσπρίων, δημητριακών ολικής άλεσης, ελαιολάδου και ψαριών, ενώ περιορίζει τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα και τα ζαχαρούχα ροφήματα.

Ως διαιτολόγος, πιστεύω ότι η μεσογειακή διατροφή δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως «δίαιτα», αλλά ως τρόπος ζωής που συνδυάζει την υγιεινή διατροφή με το οικογενειακό τραπέζι, τη φυσική δραστηριότητα και τη σύνδεση με την τοπική γαστρονομική παράδοση. Για να επιστρέψουμε σε αυτό το μοντέλο, χρειάζεται εκπαίδευση από μικρή ηλικία, ενεργή συμμετοχή της οικογένειας, υποστήριξη από το σχολείο και ευκολότερη πρόσβαση σε υγιεινά τρόφιμα.

Η μεσογειακή διατροφή αποτελεί μέρος της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και η επένδυση στην επαναφορά της μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση της υγείας των παιδιών και των μελλοντικών γενεών.

10. Ποιος είναι ο ρόλος των επαγγελματιών υγείας (διατροφολόγων, διαιτολόγων, παιδιάτρων, ψυχολόγων) στη διαχείριση του προβλήματος;

Η αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας απαιτεί μια διεπιστημονική προσέγγιση, καθώς πρόκειται για ένα πολύπλοκο ζήτημα που επηρεάζεται από βιολογικούς, ψυχολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες. Κανένας επαγγελματίας υγείας δεν μπορεί να το αντιμετωπίσει αποτελεσματικά μόνος του.

Ο παιδίατρος παρακολουθεί την ανάπτυξη του παιδιού και εντοπίζει έγκαιρα πιθανούς κινδύνους, ο διαιτολόγος-διατροφολόγος καθοδηγεί την οικογένεια στην υιοθέτηση υγιεινών διατροφικών συνηθειών χωρίς αυστηρές δίαιτες, ενώ ο ψυχολόγος μπορεί να βοηθήσει όταν υπάρχουν δυσκολίες όπως η συναισθηματική υπερφαγία, το άγχος, η χαμηλή αυτοεκτίμηση ή οι αρνητικές εμπειρίες που σχετίζονται με το βάρος.

Ως διαιτολόγος, θεωρώ ότι η επιτυχία δεν μετριέται μόνο από τη μείωση του σωματικού βάρους, αλλά από τη δημιουργία υγιεινών συνηθειών και μιας θετικής σχέσης του παιδιού με το φαγητό, το σώμα και τη φυσική δραστηριότητα. Η στενή συνεργασία όλων των επαγγελματιών υγείας με την οικογένεια είναι το κλειδί για ουσιαστικά και μακροχρόνια αποτελέσματα.

11. Πώς επηρεάζει η σύγχρονη καθημερινότητα (τεχνολογία, καθιστική ζωή, γρήγορο φαγητό) τις διατροφικές συνήθειες των παιδιών;

Η σύγχρονη καθημερινότητα έχει αλλάξει σημαντικά τον τρόπο ζωής των παιδιών και επηρεάζει άμεσα τις διατροφικές τους συνήθειες. Η αυξημένη χρήση οθονών και η καθιστική ζωή μειώνουν τον χρόνο για παιχνίδι και φυσική δραστηριότητα, ενώ παράλληλα η συνεχής έκθεση σε διαφημίσεις ανθυγιεινών τροφίμων επηρεάζει τις διατροφικές τους επιλογές. Επιπλέον, ο γρήγορος ρυθμός ζωής οδηγεί πολλές οικογένειες σε συχνότερη κατανάλωση έτοιμου και υπερεπεξεργασμένου φαγητού.

Ως διαιτολόγος, θεωρώ ότι δεν πρέπει να εστιάζουμε μόνο στις επιλογές των παιδιών, αλλά και στο περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνουν. Όταν οι υγιεινές επιλογές γίνονται εύκολες και αποτελούν μέρος της καθημερινής οικογενειακής ρουτίνας, τα παιδιά είναι πολύ πιο πιθανό να τις υιοθετήσουν. Η ισορροπία ανάμεσα στη σωστή διατροφή, την κίνηση, τον επαρκή ύπνο και τον περιορισμό του χρόνου στις οθόνες είναι βασική προϋπόθεση για την πρόληψη της παιδικής παχυσαρκίας.

12. Υπάρχουν ευρωπαϊκά προγράμματα ή καλές πρακτικές που θα μπορούσε να υιοθετήσει η Κύπρος;

Βεβαίως. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν εφαρμόσει επιτυχημένες πρακτικές που θα μπορούσαν να προσαρμοστούν και στην κυπριακή πραγματικότητα. Παραδείγματα αποτελούν τα προγράμματα προώθησης φρούτων, λαχανικών και γάλακτος στα σχολεία, οι πολιτικές για πιο υγιεινά σχολικά γεύματα και κυλικεία, καθώς και οι περιορισμοί στη διαφήμιση ανθυγιεινών τροφίμων που απευθύνεται σε παιδιά. Παράλληλα, προγράμματα που ενθαρρύνουν το περπάτημα ή το ποδήλατο προς το σχολείο και ενισχύουν τη φυσική δραστηριότητα στην καθημερινότητα έχουν δείξει θετικά αποτελέσματα.

Ως διαιτολόγος, θεωρώ ότι η Κύπρος δεν χρειάζεται απλώς να υιοθετήσει μεμονωμένες δράσεις, αλλά να αξιοποιήσει αυτές τις καλές πρακτικές στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης εθνικής στρατηγικής. Οι παρεμβάσεις είναι πιο αποτελεσματικές όταν εφαρμόζονται συντονισμένα στο σχολείο, στην οικογένεια, στην κοινότητα και στο σύστημα υγείας, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου η υγιεινή επιλογή είναι και η πιο εύκολη επιλογή για κάθε παιδί.

13. Ποιο μήνυμα θα θέλατε να στείλετε στους γονείς και στην κοινωνία για την αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας;

Η παιδική παχυσαρκία δεν είναι θέμα έλλειψης θέλησης ούτε ευθύνη μόνο του παιδιού ή της οικογένειας. Είναι ένα σύνθετο ζήτημα που απαιτεί κατανόηση, συνεργασία και πρόληψη. Αντί να επικεντρωνόμαστε στο βάρος, ας επενδύσουμε στη δημιουργία υγιεινών συνηθειών, στην κίνηση, στην ισορροπημένη διατροφή και σε μια θετική σχέση με το φαγητό και το σώμα.

Ως διαιτολόγος, θα ήθελα να ενθαρρύνω τους γονείς να δίνουν το παράδειγμα και να θυμούνται ότι οι μικρές καθημερινές αλλαγές μπορούν να έχουν μεγάλο αντίκτυπο στην υγεία των παιδιών τους. Παράλληλα, η κοινωνία και η πολιτεία οφείλουν να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον που στηρίζει αυτές τις επιλογές.

Η πρόληψη της παιδικής παχυσαρκίας δεν αφορά μόνο το σήμερα· είναι μια επένδυση στην υγεία, την ποιότητα ζωής και το μέλλον των παιδιών μας.

14. Πώς οραματίζεστε το μέλλον της δημόσιας υγείας στην Κύπρο σε σχέση με τη διατροφή και τα παιδιά;

Οραματίζομαι μια Κύπρο όπου κάθε παιδί θα μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον που υποστηρίζει έμπρακτα την υγεία του. Μια κοινωνία όπου η ισορροπημένη διατροφή, η καθημερινή φυσική δραστηριότητα και η πρόληψη αποτελούν μέρος της καθημερινότητας, τόσο στο σπίτι όσο και στο σχολείο και στην κοινότητα.

Ως διαιτολόγος, ελπίζω να δούμε μεγαλύτερη επένδυση στην πρόληψη, στη διατροφική εκπαίδευση και στη συνεργασία μεταξύ πολιτείας, σχολείων, επαγγελματιών υγείας και οικογενειών. Η δημόσια υγεία δεν βελτιώνεται μόνο με τη θεραπεία, αλλά κυρίως με τη δημιουργία συνθηκών που βοηθούν τα παιδιά να υιοθετήσουν υγιεινές συνήθειες από μικρή ηλικία.

Αν καταφέρουμε να επενδύσουμε σήμερα στην υγεία των παιδιών, θα έχουμε μια αυριανή κοινωνία με λιγότερα χρόνια νοσήματα, καλύτερη ποιότητα ζωής και ανθρώπους που μεγαλώνουν με μια υγιή σχέση με το φαγητό, το σώμα και τον εαυτό τους